Л. Р. Мортазина. Хәбиб Зәйни хезмәтләрендә татар мәгарифе мәсьәләләре

Статья подготовлена на основе документов из фондов Научной библиотеки им. Н. И. Ло­ба­чевского Казанского федерального уни­вер­ситета, принадлежащих татарскому педагогу Хабибу Зайни (1890-1967). Рукописи за 1964-1967 гг., были переданы автором в отдел рукописей и редких книг в 1967 г. Особый интерес представляет рукопись на татарском языке арабской графикой «Проект конспекта истории педагогики Башкортостана» (1964), где описываются отдельные страницы истории татарского просвещения в Южноуральском регионе, начиная с древнетюркского периода и до Октябрьской революции. Автор приводит материалы об особенностях развития татарского просвещения данной местности, также дает информацию о мектебах, медресе и мечетях, учителях и муллах Уфы, Челябинска, Троицка, Оренбурга и других городов и сел. Документ интересен и как представляющий собственную точку зрения автора на те или иные события, в которых он участвовал сам, и личности, с которыми работал вместе, поэтому в некоторых случаях наблюдается субъективная оценка педагога. Рукописи могут стать важным источником при написании истории татарского просвещения Южного Урала.
Тип статьи:
Научная статья
Язык статьи:
Татарский
Дата публикации:
05.11.2020
Приобрести электронную версию:
0 руб.
Статья представлена в издании
Гасырлар авазы - Эхо веков 1 2020
Ознакомительная часть статьи

Хәбиб Зәйни ХХ гасырның беренче яртысы татар педагогик фикере үсешендә зур эз калдырган педагогларның берсе. Ул Россиянең төрле төбәкләрендә 40 елдан артык биология, география, немец теле фәннәрен укыткан мөгаллим, татар мәдрәсәләре, мәктәпләре өчен язылган дәреслекләр, методик әсбаплар, мәкаләләр, фәнни-популяр китаплар авторы.

Хәбиб Зәйни 1890 елда Троицк шәһәрендә, шул төбәкләрдә яхшы билгеле мөгаллим, халык укытучысы Хәлил Зәйнетдинов гаиләсендә дөньяга килә. Әтисе Хәлил әфәнде бик укымышлы, алдынгы карашлы кеше булган, Троицкидагы «Мөхәммәдия», Җамал Сөбхан­кулов мәдрәсәләрендә укыткан, атаклы сәгать төзәтү остасы буларак Урал төбәге тарихына кереп калган. Хәбиб үз әтисеннән башлангыч белем алганнан соң, ике сыйныфлы рус-татар мәктәбендә, кичке зурлар гимназиясендә укый. Бу чорда гимназиядә белем алу татарлар арасында бик еш таралган күренеш булмый, уку өчен түләү мәсьәләсен күтәрү Яушевлардан аена ун сум алып эшләгән әтисенә бик авыр булган булыр иде. Хәбибнең укуы өчен айлык өч сумны түләү турында шәһәрдәге китап кибете хуҗасы белән килешү төзелә. Шулай итеп, ул 1907 елда гимназияне тәмамлап, өлгергәнлек аттестаты ала. Югары белем турында хыялланган егет, бераз ачка туплау нияте белән, җәй көне Яушевларның торф эшкәртү оешмасына кара эшче булып урнаша, шул ук көздә Уфага килә, «Галия» мәдрәсәсенә укырга керә. Хәбиб Мәҗит Гафури, Галимҗан Ибраһимовлар белән бер үк чорда белем ала. Бу әле яңарак кына ачылган «Галия» мәдрәсәсенең урнашу, уку-укытуның җайга салынган чоры була. Мөгаен, шул сәбәпле, анда җитешсезлекләр дә булгандыр. Әлеге уку йортының эшчәнлегеннән канәгать калмаган Хәбиб шәкерт, сабакташы Галимҗан Ибраһимов киңәше белән уку йортыннан китәргә карар кыла. Г. Ибраһимов, Хәбибнең уку турындагы документы булуга ишарәләп: «Бездә өлгергәнлек аттестаты юк, син, гимназия тәмамлаган кеше, һичшиксез, белем алуыңны дәүләт вузында дәвам итәргә тиешсең», – ди.

Для получения доступа к полному содержанию статьи необходимо приобрести статью либо оформить подписку.
0 руб.
Другие статьи
Документальный материал позволяет представить особенности женской фронтовой судьбы, выделить трудности, которые выпали на долю фронтовичек, специфику адаптации в послевоенный перио
Воскресить память о войне помогают письма с фронта. На основе хранящихся в фондах Госархива Республики Татарстан военных писем от женщин-фронтовичек, адресованных Председателю През
В статье представлены документы из фонда Ш. З. Ракипова, хранящегося в Государственном архиве Республики Татарстан - переписка писателя с ветеранами Великой Отечественной вой­ны и
В статье рассматривается история образования и деятельность казанского ОКБ № 16 (Особого конструкторского бюро на авиационном заводе № 16) в сфере разработки отдельных видов вооруж
На примере театральных коллективов Среднего Поволжья, изучен вклад работников культуры в становление общественного мнения местного населения в годы ВОВ. Выявлены как единообразие,
В статье приведены сведения об особенностях вербовки военнопленных тюркских национальностей в легион «Идель-Урал», сведения о структуре, вооружении и личном составе 825‑го батальон