Б. Хисмәтуллин, Х. Баһаветдинова. С. Вахиди кулъязмаларында Казан ханлыгы авыллары тарихы

Тип статьи:
Научная статья
Язык статьи:
Русский
Дата публикации:
20.06.2016
Приобрести электронную версию:
39 руб.
Статья представлена в издании
Гасырлар авазы - Эхо веков 1/2 2016
Ознакомительная часть статьи

Казан ханлыгы чорындагы авыллар тарихы халык телендә сакланып калган риваятьләрдә һәм легендаларда чагыла. Кайбер тарихчылар тарафыннан ханлык чорындагы авыллар исемлеген ачыклау өчен Рус дәүләтенең XV-XVII гасырларда төзелгән писцовый кенәгәләре дә кулланыла. Ләкин алар авыл тарихына караган тулы мәгълүматны бирә алмыйлар. Шул сәбәпле, тарихи риваятьләр әлеге проблеманы өйрәнүдә алыштыргысыз чыганак булып торалар. Аларның күпчелеге «Татар халык иҗаты. Дастаннар һәм легендалар» җыентыгында урын алган. Бер өлеше Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында кулъязмалар бүлегенең Сәет Вахиди фондында (53 ф.) саклана.

Сәет Габделмәннан улы Вахиди (1887-1937) — тарихи язма чыганаклар, кулъязма документлар туплау эше белән танылган тарихчы, археограф, педагог. Күп санлы археографик эзләнүләр барышында, 1912 елда Казан ханы Сахиб-Гәрәй ярлыгын табып тикшерә. Шулай ук, экспедицияләр вакытында татар авылларына кагылышлы мәгълүматларны туплап бара. Араларында Казан ханлыгы чорына кагылышлы, халык телендә сакланып калган легендалар да бар. «Кайбер татар авылларының тарихи язмышлары турындагы риваятьләр» шуларның берсе.

Әлеге документта, Шайтан Елга авылы барлыкка килү тарихы чагыла. Ул, С. Вахиди тарафыннан 1923нче елда, археографик экспедицияләр барышында тупланып барган риваятьләр һәм легендалар нигезендә язылган. Аның эчтәлегеннән күренгәнчә, Шайтан Елга авылы Мәскәү кенәзлеге тарафыннан Казан ханлыгын басып алу өчен барган сугышлардан соң барлыкка килә. Байлар Сабасы тирәсендәге урман эченә Казанны саклауда катнашкан гаскәрнең бер өлеше килеп урнаша. Кулъязмада бу вакыйгалар елан елында булды дип язылган. Бу көнчыгыш (кытай) календаре буенча, искә алынган вакыйгаларны исәпкә алганда, 1557нче елга туры килә.

Для получения доступа к полному содержанию статьи необходимо приобрести статью либо оформить подписку.
39 руб.
Другие статьи
Основателем династии ханов Гиреев, правивших в татарских постзолотоордынских государствах вплоть до конца XVIII в., был Хаджи-Гирей. В 1430-1440-х гг. при поддержке знатных татарск
Свияжский Богородицкий монастырь стал не только центром организации богослужебной практики, но и возглавил политическую линию правительства, нацеленную на распространение и насажде
Восстание под предводительством С. Т. Разина оставило яркий след в истории русского государства. Начавшись с похода донских казаков «за зипунами» на Волгу и Каспийское море, оно по
Становление системы государственного начального образования нерусских народов Среднего Поволжья происходило в начале XIX в., когда по инициативе императора Александра I было учрежд
Привлекательность Ялты как курорта и туристической местности создала городу репутацию Российской Ривьеры. Во второй половине XIX в. сюда приезжали как представители аристократическ
За период своего 47-летнего (1871-1918) существования школа Л. П. Шумковой из маленького начального учебного заведения г. Казани выросла в известную в России частную женскую гимназ